Wigeze kwibaza aho amafaranga banki iguha nk’inguzanyo aba aturutse?

Urugero, ufite amafaranga make kuri konti yawe, ukajya muri banki ugasaba inguzanyo ya miliyoni 5 z’amafaranga y’u Rwanda. Banki ikagenzura ubushobozi bwawe bwo kwishyura, ikemera kuguha iyo nguzanyo, maze nyuma y’igihe gito ugasanga kuri konti yawe hiyongereyeho miliyoni 5.

Aha umuntu ashobora guhita yibaza ati:

“Ariko se ayo mafaranga banki yayakuye he?”

Ese hari undi muntu wari wayabikije muri iyo banki? Cyangwa banki iba ifite amafaranga menshi ahunitse ahantu, igategereza abayakeneye?

Igisubizo kiri mu buryo amabanki akora inguzanyo, kandi biratangaje kurusha uko abantu benshi babitekereza.

Banki ntisanzwe itanga gusa amafaranga yabikijwe n’abandi

Hari abantu benshi batekereza ko banki ifata amafaranga abantu babikije, ikayaha abandi bayasaba nk’inguzanyo.

Nubwo amafaranga abantu babitsa ari ingenzi cyane mu mikorere ya banki, uburyo amabanki akora muri iki gihe burenze ibyo gusa.

Iyo banki yemeye kuguha inguzanyo, ishobora kongera amafaranga agaragara kuri konti yawe, ikandika ko ufite amafaranga ushobora gukoresha, mu gihe na yo iba ifite uburenganzira bwo kugusaba kuyishyura.

Ni ukuvuga ko kuri konti yawe hashobora kugaragara amafaranga mashya, mu gihe ku ruhande rwa banki haba hongeweho umwenda ugomba kuyishyura.

Banki y’u Bwongereza isobanura ko amabanki y’ubucuruzi arema amafaranga menshi akoreshwa mu bukungu binyuze mu gutanga inguzanyo no kongera amafaranga agaragara kuri konti z’abakiriya.

Reka tubishyire mu rugero rworoshye

Dufate ko usabye banki inguzanyo ya 1,000,000 Frw, kandi ikayikwemerera.

Mbere yaho, wari ufite 50,000 Frw kuri konti yawe.

Iyo banki itanze iyo nguzanyo, konti yawe ishobora guhita igaragaza amafaranga yiyongereyeho miliyoni imwe.

Ariko ibyo ntibivuze ko wabaye umukire kuri ayo mafaranga.

Ufite miliyoni imwe y’inguzanyo ugomba kwishyura.

Ni yo mpamvu inguzanyo itandukanye n’amafaranga uba ufite burundu. Uba warahawe uburenganzira bwo gukoresha ayo mafaranga, ariko ukaba ugomba kuyasubiza banki hakiyongeraho inyungu n’ibindi byumvikanyweho mu masezerano.

None se banki ishobora gukora amafaranga uko ishaka?

Oya.

Kuba banki ishobora kongera amafaranga kuri konti y’umuntu igihe itanze inguzanyo ntibivuze ko ishobora kwandika amafaranga uko yishakiye.

Hari amategeko n’ibisabwa amabanki agomba kubahiriza. Agomba kugira ubushobozi bwo kwishyura ibyo asabwa, gucunga neza ingaruka zo gutanga inguzanyo no kugira amafaranga ahagije yo gukomeza gukora ibikorwa byayo bya buri munsi.

Ikindi kandi, banki ibanza kureba niba umuntu cyangwa ikigo gisaba inguzanyo gifite ubushobozi bwo kuyishyura.

Ni yo mpamvu iyo usabye inguzanyo banki ishobora kureba ibyo ukora, amafaranga winjiza, uko wagiye wishyura imyenda ndetse n’ingwate iyo isabwa.

None se ayo mafaranga agenda ate mu bukungu?

Reka tuvuge ko wakoresheje ya miliyoni imwe ufashe muri banki ukaguramo ibikoresho.

Amafaranga ava kuri konti yawe akajya ku muntu cyangwa ku kigo waguriyeho.

Niba uwo muntu cyangwa icyo kigo gikoresha indi banki, ayo mafaranga ashobora kwimurirwa kuri iyo banki.

Uwo muntu na we ashobora kuyakoresha mu kugura ibindi.

Uko amafaranga agenda ava ku muntu ajya ku wundi, ni ko akomeza kuzenguruka mu bukungu.

Ni muri ubwo buryo inguzanyo za banki zishobora kugira uruhare mu gutuma amafaranga agenda hagati y’abantu n’ibigo bitandukanye.

Ariko hari ikindi gitangaje

Iyo inguzanyo yishyuwe, amafaranga yari yarongerewe kuri konti mu gihe cy’itangwa ryayo na yo aragabanuka.

Urugero, banki iguhaye miliyoni imwe.

Iyo utangiye kuyishyura, umwenda wawe ugenda ugabanuka.

Igice cy’amafaranga cyari cyaragaragaye kuri konti kubera iyo nguzanyo na cyo kigenda gikurwaho uko usubiza igice cy’umwenda.

Banki y’u Bwongereza isobanura ko gutanga inguzanyo bishobora kurema amafaranga mashya kuri konti, mu gihe kwishyura umwenda bishobora gutuma ayo mafaranga aremwe muri ubwo buryo agabanuka.

Ibi ni kimwe mu bintu abantu benshi batamenya ku bijyanye n’uko amafaranga akoreshwa muri iki gihe.

Ese amafaranga yose ari muri banki aba yararemwe gutya?

Oya.

Hari amafaranga aba mu buryo bw’amafaranga y’intoki, ndetse hakaba n’amafaranga agaragara kuri konti za banki.

Banki nkuru y’igihugu igira uruhare rukomeye mu micungire y’amafaranga n’imikorere y’amabanki, ariko amafaranga menshi abantu bakoresha mu buzima bwa buri munsi aba ari ku makonti ya banki, aho kuba inoti n’ibiceri biri mu ntoki.

Ni yo mpamvu iyo umuntu akoresheje ikarita cyangwa akohereza amafaranga kuri telefoni, akenshi nta noti iba yavuye ahantu ngo ijye ahandi. Icyahindutse cyane ni imibare iri kuri konti z’abantu cyangwa ibigo.

None se banki ikura he inyungu?

Aha ni ho inguzanyo iba ingenzi cyane kuri banki.

Iyo banki iguhaye inguzanyo, uyishyura nyuma y’igihe runaka kandi ugatanga inyungu yumvikanyweho.

Iyo banki itanze inguzanyo ku bantu benshi bafite ubushobozi bwo kwishyura, inyungu ibona kuri izo nguzanyo iba imwe mu nzira banki ibonamo amafaranga.

Ariko banki na yo igira amafaranga ikoresha mu bikorwa bitandukanye, harimo gukusanya amafaranga, gucunga konti, gukora transfers no gukomeza ibikorwa byayo.

Ni yo mpamvu inyungu banki ibona itaba ari amafaranga yose yishyuwe n’abafashe inguzanyo.

None se kuki ibi byose ari ingenzi?

Kuko banki atari ahantu gusa umuntu abika amafaranga cyangwa akayakuramo.

Ni kimwe mu bice by’ingenzi bigize uburyo ubukungu bukora.

Iyo banki itanze inguzanyo, umuntu ashobora gukoresha ayo mafaranga akagura inzu, ibikoresho, imodoka cyangwa akagura ibikorwa bye.

Umucuruzi akabona amafaranga, akishyura abakozi cyangwa akagura ibindi.

Abo bakozi na bo bagakoresha amafaranga mu bindi bikorwa.

Bityo amafaranga agakomeza kugenda hagati y’abantu n’ibigo.

Ariko iyo banki zitangiye kugabanya cyane inguzanyo zitanga, abantu n’ibigo bashobora kugira amafaranga make yo gukoresha mu bikorwa runaka.

Ni yo mpamvu uburyo amabanki atanga inguzanyo bushobora kugira uruhare mu mikorere y’ubukungu muri rusange.

Mu magambo make, banki “iguha” amafaranga ite?

Iyo usabye inguzanyo kandi banki ikayikwemerera, ntabwo buri gihe iba yafashe inoti zawe cyangwa iza undi muntu yazigamye ngo izishyire kuri konti yawe.

Mu buryo bwa none, banki ishobora kurema amafaranga mashya mu buryo bw’amafaranga agaragara kuri konti yawe igihe itanze inguzanyo.

Ariko ayo mafaranga aza ari kumwe n’umwenda ugomba kwishyura.

Iyo wishyuye uwo mwenda, amafaranga yari yararemwe muri ubwo buryo na yo aragabanuka.

Ni yo mpamvu ikibazo gisa n’icyoroshye ngo:

“Banki yampaye amafaranga ntari mfite?”

gihishamo uburyo bukomeye cyane ubukungu bw’iki gihe bukoramo.

Kandi igitangaje kurushaho ni uko amafaranga menshi dukoresha buri munsi atari inoti cyangwa ibiceri—ahubwo aba ari amafaranga agaragara mu buryo bw’imibare kuri konti zacu.