Urukundo, nk'ikintu gikomeye kandi gifite imbaraga, ni rumwe mu myitwarire iboneka mu buzima bwa muntu. Kuva ku rukundo rw'ubwuzu umuntu agirira ababyeyi be, kugeza ku rukundo rwuzuye amarangamutima hagati y'abakundana, urukundo rugaragara mu buryo butandukanye. Uru rukundo ni rwo rufasha kubaka imibanire myiza hagati y’abantu kandi rukubaka imiyoborere myiza. Muri iyi nkuru, turareba amoko atandukanye y'urukundo, buri rumwe rufite ibyiza byarwo ndetse n'akamaro karwo mu mibanire y'abantu.
Mu muco w'abantu benshi, urukundo rufatwa nk'uburyo bwo kubaho neza, kandi ni imwe mu mpamvu zikomeye zituma umuntu yishimira ubuzima. Urukundo si ikintu gisanzwe, ahubwo ni ngombwa mu buzima bwa muntu kuko rutuma tugira ibyishimo, tugahuza, kandi tukubaka umubano wuzuye.
1. Agape: Urukundo rudakenera ibisubizo
Agape ni urukundo rukomeye, rutagira amabanga kandi rwuzuye ubwitange. Ntabwo rushaka guhabwa ikintu icyo ari cyo cyose, ahubwo rwibanda ku gufasha abandi no kubitaho. Agape ni urukundo rufite imizi mu bwumvikane n'impuhwe, aho umuntu ashishikazwa no kugirira abandi ibyiza atitaye ku nyungu ze bwite. Ni urukundo rusanzwe ruboneka mu mibanire ya kibyeyi, aho umubyeyi yitangira umwana we nta kindi agamije usibye kumwitaho.
Urugero rwa agape mu buzima busanzwe rushobora kuba umubyeyi urera umwana we, aho atanga igihe cye n'umutungo we kugira ngo umwana akure neza. Nanone, abavuga ko bafasha abandi mu gihe cy'ibibazo nka ba "volontaire" bakorera impunzi cyangwa abagororwa, nabo baba bakoresha agape mu guharanira ubuzima bwiza bw'abandi.
Agape ifite uruhare rukomeye mu kubaka imibanire y'abantu, kuko itwigisha kwitanga no kumva no gukunda abandi mu buryo butagoye cyangwa butavugwaho rumwe. Iyi ntero igaragaramo urukundo rw'ukuri, aho umuntu abona ko gukunda nta buryarya bikwiriye.
2. Eros: Urukundo rwuzuye amarangamutima n'ubushake
Eros ni urukundo rw'amaboko, urukundo rwuzuye ubushake bwo kugira icyo wifuza, ndetse rukaba rufite akamaro kanini mu mubano w'abakundana. Uru ni urukundo rushyira imbere ibyifuzo by'amarangamutima, gucika intege, no gushaka kunyurwa mu buryo bw'ibanze. Mu muco w'Abaromani, eros yafatwaga nk'imana y'urukundo ikomeye, ndetse ni yo yashyizweho ibimenyetso by'amashusho y'abakundana.
Mu ntangiriro z'urukundo rw'abakundana, eros irangwa n'amarangamutima akomeye, ibishushanyo bikora ku mutima, ndetse n'ibikorwa bishobora kubamo urugwiro. Ariko rero, nyuma y'igihe kinini cy'umubano, eros ishobora kugenda ihinduka, ishyira imbere urukundo rushobora kugerwaho kandi rufite intego irambye, aho abantu babona uburemere n'imyitwarire yo kubana igihe kirekire.
Eros igira uruhare rukomeye mu mubano w'abakundana, kuko yibanda ku kubana mu buryo bw'amarangamutima no mu muryango w'ibyishimo. Ariko kandi, igishobora kuba ingorabahizi ni uko iyo eros irambirana, hagakenerwa ubundi bwoko bw'urukundo nk'urukundo rwa philia cyangwa pragma kugira ngo umubano ukomeze.
3. Philia: Urukundo rw'abavandimwe n'inshuti
Philia ni urukundo rugerwaho mu mibanire y'inshuti. Ntaho ruhuriye n'urukundo rw'abakundana, kuko philia itari ku bushake bwo guhuza abantu mu buryo bw’umubiri cyangwa amarangamutima, ahubwo ni urukundo rwubatswe ku bwubahane, ku byifuzo bihuriweho, no ku biganiro bihoraho hagati y’abantu. Ubwoko bw’urukundo rwa philia bukunda kugaragara mu mibanire y’inshuti za hafi.
Urukundo rwa philia, kimwe n’indi mibanire y’abantu, rufite ahanini ikintu cy’ubwubahane mu gukomeza kubaho no gukomeza gufashanya. Ruri ku mutima w’imibanire y’abavandimwe n’inshuti, kandi rutanga icyizere n’umutekano mu buzima bwa buri munsi.
Inshuti zidufasha mu gihe cy’ibibazo, zishyigikira ibyishimo byacu, kandi zubaka umutekano mu buzima, zigira uruhare runini mu gukomeza kubaka imibanire ikomeye. Kwizerana mu mubano wa philia ni ingenzi kuko niyo ntangiriro yo kwiyumvamo umutekano ndetse n’ituze mu mibereho.
4. Storge: Urukundo rw’umuryango n’ubusabane
Storge ni urukundo rusanzwe rugaragara mu muryango. Ni urukundo rusanzwe hagati y’ababyeyi n’abana babo, cyangwa hagati y’abavandimwe, ruri mu muco w’ikinyabupfura no gukundana by’umwihariko. Uru rukundo rwubakwa ku gushaka gukomeza kubana, kugaragaza urukundo, no gutegura umuryango.
Urukundo rw’ababyeyi ku bana n’abana ku babyeyi ni urukundo rudashobora kwihanganirwa. Birangwa mu muryango nyarwanda aho umuntu yitangira abana, ndetse n’uburyo umuryango wose ukomeza kubaho neza. Storge ni urukundo rutajegajega, rutera imbaraga mu muryango kandi rugatanga intego y’ubuzima, aho umuntu yumva ari mu rugo, atekanye kandi afite abamushyigikiye.
Urukundo rwa storge rugira ingaruka nziza ku muryango kuko rwubaka ibyishimo, amahoro, ndetse n'umutekano mwinshi mu buzima bwa buri wese, kubw’ibyo rugira uruhare runini mu kwimakaza umuryango ushikamye.
5. Ludus: Urukundo rw'ibyishimo n'urwenya
Ludus ni urukundo rwuzuye ibyishimo, urwenya, n’imyidagaduro. Akenshi usanga urukundo rwa ludus rugaragara mu mibanire y’abashakanye cyangwa mu bakundana batangiye kugirana umubano. Uru ni urukundo rwubaka umubano utarimo imirimo ikomeye ariko rwongera ibyishimo n’umunezero mu buzima.
Urugero rwa ludus ni igihe abantu batangiye kugira imyidagaduro, bakiyumvamo urwenya mu gihe bakirimo kwishimira buri munsi. Ni urukundo rudasaba inshingano cyangwa kubana bisanzwe. Ibi bishobora gutuma umuntu yishima, atitaye ku kintu icyo ari cyo cyose.
Ludus igira uruhare mu kubaka umubano kuko ituma abantu bakomeza kuryoherwa no kubana mu buryo bw’ishyaka no mu buryo bwo kugirana ibyishimo bisanzwe, kandi bisanzwe mu buzima bwacu bw’umurimo wa buri munsi.
6. Pragma: Urukundo rufite intego n'ibyiringiro
Pragma ni urukundo ruganisha ku bwumvikane no gutegura igihe kirekire. Ni urukundo rukorwa mu buryo bufatika, kugira ngo buri wese abone akamaro n'uburyo bwo kwiteza imbere mu buryo bwiza no gukomeza imibanire mu gihe cyose. Nubwo rutaba urukundo rwuzuye urukundo rw’umubano hagati y’abakundana, rufite imiterere yihariye yo gukomeza kubana neza no kubaka umuryango w'ubwiza.
Pragma ifasha mu mibanire y'abantu kubera urukundo rudashingiye ku bintu by’umubiri gusa ahubwo rugaragaza ibyo abantu bagamije kugeraho.
"Urukundo ni ikintu kidashira, ni imbaraga zidashobora kugenda. N'ubwo haba hari ibihe by'amage, urukundo rukomeza gutera imbere, rukaba urumuri mu mwijima."

Ibitekerezo
Nta gitekerezo kiratangwa kuri iyi nyandiko. ba uwambere gutanga igitekerezo!
Tanga igitekerezo