Niba muri iyi minsi wumva amafaranga ufite atakikugirira akamaro nk’uko byari bisanzwe, si wowe wenyine ubibona. Imibare mishya yerekana ko igiciro cy’ubuzima mu Rwanda gikomeje kuzamuka ku muvuduko ukomeye.

Mu mibare yashyizwe hanze n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare (NISR), igipimo rusange cy’ibiciro by’ibicuruzwa na serivisi bikenerwa n’ingo (CPI) cyazamutseho 14.5% muri Nyakanga 2026, ugereranyije na Nyakanga 2025. Muri Kamena cyari kuri 13.6%. 

Ariko se 14.5% bisobanuye iki ku muntu usanzwe?

Tekereza umuntu wakoreraga amafaranga 500,000 Frw ku kwezi. Niba umushahara we utarahindutse, ariko ibiciro by’ibintu akenera bikazamuka, amafaranga 500,000 Frw ntaba agifite ubushobozi bwo kugura ibyo yaguraga mbere.

Ni ho ikibazo gikomeye kiri.

Ibiribwa si byo byonyine biri gutwara amafaranga

Iyo umuntu yumvise ko inflation yazamutse, ahita atekereza ku isoko. Kandi koko, ibiribwa n’ibinyobwa bidasembuye byazamutseho 13.1% ku mwaka. Ariko imibare igaragaza ko hari ibindi byiciro byazamutse cyane kurushaho. 

Transport yazamutseho 24.2%.

Ibi bivuze ko umuntu ujya ku kazi buri munsi cyangwa ukora ubucuruzi bushingiye ku ngendo ashobora kumva izamuka ry’ibiciro mu buzima bwe bwa buri munsi kurusha uko imibare rusange ya 14.5% ibigaragaza.

Hari n’ikindi cyiciro gikomeye: inzu, amazi, amashanyarazi, gaz n’ibindi bikoresho by’ingufu byazamutseho 21%. 

Kandi energy ubwayo yazamutseho 44.5% ku mwaka. 

Ni yo mpamvu umuntu ashobora kuba afite umushahara udahindutse, ariko mu mpera z’ukwezi akibaza ati:

“Amafaranga yanjye ajya he?”

wasoma n'iyi: Nagenzura nte uko nkoresha amafaranga?

None se amafaranga yatakaje agaciro?

Mu mvugo yoroshye, inflation ituma ubushobozi bwo kugura bw’amafaranga bugabanuka.

Si ukuvuga ko inoti ya 5,000 Frw yahindutse 4,000 Frw. Oya.

Ni uko ibyo 5,000 Frw yaguraga uyu munsi bishobora kuba bisaba amafaranga menshi kurusha mbere.

Urugero, niba igicuruzwa runaka cyari 10,000 Frw kikazamutseho 10%, ubu cyaba gisaba hafi 11,000 Frw.

Iyo ibi bibaye ku bintu byinshi umuntu agura transport, ibiribwa, ingufu, inzu n’izindi serivisi umushahara umwe utazamuka ujyana n’ibiciro uba ufite ubushobozi buke bwo kugura.

wasoma n'iyi: Uko ifaranga ritakaza cyangwa rikongera agaciro

Ikintu giteye amatsiko: ibiciro by’ingufu byazamutse cyane

Muri raporo ya Nyakanga, NISR yagaragaje ko ibiciro by’energy byazamutseho 44.5% ugereranyije n’umwaka wabanje. 

Ibi ni ingenzi kuko ingufu zigira uruhare mu bindi bikorwa byinshi by’ubukungu.

Iyo energy ihenze, bishobora kugira ingaruka ku gutwara ibintu, gukora imirimo itandukanye no gutanga serivisi, bityo ibiciro bikagera ku muguzi mu buryo butandukanye.

Ni ukuvuga ko inflation atari imibare iboneka muri raporo gusa.

Ahubwo Igera no ku mufuka w'umuntu.

wasoma n'iyi: Uruhare rw'intambara mu izamuka ry'ibiciro by'ibicuruzwa n'ibikomoka kuri Peteroli

Ikibazo gikomeye ni iki: imishahara yo se irazamuka ku muvuduko umwe?

Aha ni ho buri mukozi, umucuruzi n’umuryango ukwiye kwibaza.

Niba amafaranga winjiza atazamuka, ariko ibintu ukoresha buri munsi bikazamuka, ubuzima burushaho guhenda.

Kandi iyo umuntu adahinduye uburyo acunga amafaranga ye, ashobora gutangira gukoresha menshi ku by’ibanze, amafaranga yo kuzigama akagabanuka, ndetse n’amafaranga yari agenewe ishoramari cyangwa indi gahunda akayakoresha mu mibereho ya buri munsi.

wasoma n'iyi: Ese umushahara umwe uracyahagije muri iki gihe k'umuntu?

Ese ibi bivuze ko ibintu byose byazamutseho 14.5%?

Oya.

Iki ni ikintu gikwiye gusobanuka neza.

14.5% ni igipimo rusange cya CPI; ntabwo bivuze ko buri gicuruzwa cyose cyazamutseho 14.5%.

NISR yagaragaje ko ibicuruzwa bikorerwa mu Rwanda byazamutseho 15.8%, mu gihe ibitumizwa hanze byazamutseho 10.7%. Ibicuruzwa bishya (fresh products) byo byazamutseho 16%. 

Ni yo mpamvu umuryango ukoresha amafaranga menshi muri transport ushobora kumva inflation mu buryo butandukanye n’umuryango ukoresha amafaranga menshi mu biribwa cyangwa mu bindi byiciro.

Umufuka w’Umunyarwanda urabwira iki?

Imibare ya Nyakanga 2026 iratwereka ko ikibazo cy’ibiciro kigikomeye.

CPI yari 8.9% muri Mutarama, 9.2% muri Gashyantare na Werurwe, 13% muri Mata, 12.9% muri Gicurasi, 13.6% muri Kamena, hanyuma igera kuri 14.5% muri Nyakanga. 

Ibi bituma ikibazo kitaba gusa “Kuki ibintu bihenze?”

Ahubwo kiba:

“Niba amafaranga ninjiza atiyongereye, ni iki nakora kugira ngo ubushobozi bwayo bwo kugura butarushaho kugabanuka?”

Aha ni ho imicungire y’amafaranga iba ingenzi kurushaho: kumenya ibikenewe by’ingenzi, kugenzura amafaranga agenda buri munsi, kugabanya imikoreshereze idakenewe no gushaka uburyo bwo kongera amafaranga yinjira aho bishoboka.

14.5% si imibare yo kurebera muri raporo gusa. Ni imibare ishobora gusobanura impamvu amafaranga yawe asa n’aho agenda vuba kurusha mbere.

Transport iri hejuru, energy iri hejuru, ibiciro by’ibiribwa na byo biri hejuru, kandi ibiciro rusange byazamutse kurusha uko byari bimeze umwaka ushize. 

Kandi ikibazo gikomeye kuri buri Munyarwanda si ukumenya gusa ko inflation yazamutse.

Ni ukumenya niba amafaranga yinjiza uyu munsi akiri afite ubushobozi bwo kumugeza ku byo yashoboraga kugura ejo.

Wowe se ni iki wumva cyazamutse cyane kurusha ibindi mu buzima bwawe muri iyi minsi transport, ibiribwa, inzu cyangwa amashanyarazi?

wasoma n'iyi: Uburyo bwo gucunga umutungo wawe no kwirinda amadeni atari ngombwa