Ururimi ni kimwe mu bintu by'ingenzi bitandukanya abantu n'ibindi binyabuzima. Ni rwo rutuma abantu bavugana, basangira ibitekerezo, bigisha abandi ndetse bakabika amateka n'umuco wabo. Uyu munsi ku Isi hari indimi ibihumbi, ariko si ko byahoraga. Abantu benshi bibaza aho izo ndimi zaturutse n'impamvu abantu bo mu bice bitandukanye bavuga indimi zitandukanye.

Abahanga mu mateka, indimi n'ubushakashatsi ku mibereho y'abantu bemeza ko ururimi rwagiye ruvuka buhoro buhoro uko abantu bagendaga babana, bakorana kandi bahura n'ibibazo byabasabaga gushyikirana.

Abantu ba mbere bavuganaga bate?

Nta gihamya yerekana neza amagambo abantu ba mbere bakoreshaga. Icyakora, abashakashatsi bemeza ko mbere y'uko habaho indimi zuzuye, abantu babanzaga gukoresha ibimenyetso by'amaboko, amasura, amajwi n'ibindi bimenyetso bibafashaga kumvikana.

Nyuma y'igihe kirekire, ayo majwi n'ibimenyetso byatangiye guhinduka amagambo. Uko abantu bagendaga babana mu matsinda, ni ko ururimi rwabo rwagendaga rukura kandi rukungahara.

Kuki habaho indimi zitandukanye?

Mu myaka ibihumbi ishize, abantu batangiye kwimukira mu bice bitandukanye by'Isi. Kubera ko ayo matsinda yabaga atandukanye kandi adahura kenshi, ururimi rwakoreshwaga na buri tsinda rwagiye ruhinduka uko imyaka yicuma.

Hari amagambo yavagaho, andi akongerwaho bitewe n'umuco, ibidukikije n'ubuzima bw'aho abantu babaga. Ni yo mpamvu abaturage bo mu bihugu bitandukanye bavuga indimi zitandukanye kugeza n'ubu.

Indimi zagize uruhe ruhare mu mateka?

Indimi zabaye umusingi w'iterambere ry'abantu. Zafashije abantu kwigisha abana babo, kubika amateka, gukora amategeko, gucuruza no gukomeza umuco wabo.

Nyuma yo kuvumbura inyandiko, abantu batangiye kwandika ibitabo, inyandiko z'amateka n'ubumenyi. Byatumye amakuru atakomeza kubikwa mu mutwe gusa, ahubwo akajya asigara ku mpapuro no mu bindi bitabo.

Ese hari ururimi rwa mbere ku Isi?

Kugeza ubu, nta muntu uzi neza ururimi rwa mbere rwigeze ruvugwa n'abantu. Hari inyigisho n'ibitekerezo bitandukanye, ariko nta gihamya yemeza neza urwo rurimi.

Icyakora, abahanga bemeza ko indimi nyinshi z'ubu zaturutse ku ndimi za kera zagiye zihinduka uko imyaka yagiye ishira.

Indimi zingahe zivugwa ku Isi?

Muri iki gihe, ku Isi habarurwa indimi zirenga 7,000. Gusa zimwe zivugwa n'abantu bake cyane ku buryo hari izo usanga zishobora kuzimira mu myaka iri imbere, mu gihe izindi zikomeje gukwirakwira kubera ubucuruzi, ikoranabuhanga n'uburezi.

Kuki ari ngombwa kubungabunga indimi?

Ururimi si amagambo gusa, ahubwo rubamo amateka, umuco n'imibereho y'abaturage. Iyo ururimi ruzimye, hari igice cy'amateka n'umuco kiba kibuze burundu.

Ni yo mpamvu ibihugu byinshi bishishikariza abaturage kubungabunga indimi kavukire no kuzigisha abakiri bato, mu gihe baniga n'izindi ndimi zibafasha kuvugana n'abatuye isi.

Nubwo tutazi neza ururimi rwa mbere abantu bavuze, biragaragara ko indimi zagize uruhare rukomeye mu mateka y'ikiremwamuntu. Zafashije abantu kubaka umuco, guteza imbere uburezi, ubucuruzi n'ubumenyi. Kugeza n'uyu munsi, ururimi rukomeje kuba kimwe mu bintu bihuza abantu kandi bikabafasha gusangira ibitekerezo n'ubumenyi.

Kubungabunga ururimi no kurwiga neza ni uburyo bwo kubaha amateka y'abakurambere no gutegurira ejo hazaza abazadukomokaho.