Tekereza ufite umujyi ukomeye cyane, wubatse mu buryo butangaje, ufite ubutunzi bwinshi n’ingabo zikomeye. Abawutuye bafite ubwami bwagutse, amato menshi kandi bategeka ibice byinshi by’isi. Ariko umunsi umwe, mu gihe gito cyane, imitingito n’imyuzure bikaza gutwara uwo mujyi wose, ukarohama mu nyanja ku buryo nyuma y’imyaka ibihumbi abantu batangira kwibaza niba warigeze ubaho koko.

Iyi si filime.

Ni inkuru ya Atlantis.

Ariko hari ikibazo kimaze imyaka ibihumbi kidashobora gucika mu bitekerezo by’abantu: Atlantis yaba yari umujyi nyawo wigeze kubaho, cyangwa yari inkuru Plato yahimbye kugira ngo atange isomo ku bantu n’ubutegetsi?

Kugeza ubu, nta gihamya ya siyansi yemeza ko Atlantis ya Plato yabayeho. Ariko uko inkuru yayo yasobanuwe, n’ibintu byabaye mu bice bya Mediterane mu bihe bya kera, byatumye bamwe mu bashakashatsi bibaza niba Plato ataraba yarakomoye ku byabayeho koko.

Kandi aha ni ho inkuru itangira kuba ishimishije.

Inkuru yatangiye mu nyandiko za Plato

Atlantis ntabwo yavuzwe bwa mbere mu bitabo by’abahanga mu by'amateka ba none. Inkuru yayo tuyisanga mu nyandiko za kera z’umuhanga w’Umugereki witwaga Plato, wabayeho mu kinyejana cya kane mbere ya Yesu.

Plato yayivuze cyane mu nyandiko ebyiri zizwi nka Timaeus na Critias.

Mu nkuru ye, havugwamo igihugu gikomeye cyari ku kirwa cya Atlantis, giherereye hakurya y’ahantu Abagereki ba kera bitaga Pillars of Heracles, bikunze gusobanurwa nk’ahari hafi y’umuyoboro wa Gibraltar muri iki gihe.

Plato avuga ko Atlantis yari ikirwa kinini cyane, ndetse akavuga ko cyari kinini kuruta Libya na Aziya byombi bifatanyije uko yabitekerezaga icyo gihe.

Ariko icyo kirwa nticyari gusa kinini.

Cyari gifite ubwami bukomeye.

Umujyi wubatse nk’uwavuye mu nkuru ya filime

Plato asobanura Atlantis nk’ahantu hari ubutunzi, ubuhinzi, ubwubatsi n’ububasha bwa gisirikare.

Mu murwa mukuru wacyo, Plato asobanura ahantu hateguwe mu buryo bwihariye, harimo ibice by’ubutaka n’amazi byubatse mu mpeta zizengurutse hagati. Hari n’ibiraro n’ibyambu byari bigize imiterere y’umujyi.

Ni iyi miterere idasanzwe yatumye Atlantis ikomeza kuba mu bitekerezo by’abantu.

Umujyi uri hagati y’amazi n’ubutaka, ufite ubwami bukomeye, amato menshi n’ubutunzi bwinshi.

Ariko uko ubwami bwagendaga bukomera, ni ko inkuru ya Plato ivuga ko n’irari ry’ubutegetsi ryagendaga ryiyongera.

Atlantis yatangiye gushaka gutegeka abandi.

Intambara yabahuje na Athens

Plato avuga ko Atlantis yigeze kugerageza kwigarurira ibihugu byinshi byo mu gice cy’isi cyari kizwi n’Abagereki icyo gihe.

Abanya-Athens ngo bararwanyije uwo mugambi.

Mu nkuru ya Plato, Athens yaje gutsinda ingabo za Atlantis, irinda ko abaturage bo mu bice byari bigamijwe kwigarurirwa babaho mu bucakara.

Ariko intambara irangiye, hari ikintu kidasanzwe cyakurikiyeho.

Hanyuma… ubutaka buranyeganyega

Plato avuga ko nyuma y’ibyo habaye imitingito ikomeye n’imyuzure.

Mu gihe gito, Atlantis yararohamye.

Ntabwo ari uko abaturage bayo bagiye ahandi cyangwa umujyi usigara ari amatongo gusa.

Inkuru ivuga ko ikirwa ubwacyo cyinjiye mu nyanja.

Plato asobanura ko nyuma y’ibyo ahantu Atlantis yari iri haje kuba hadashobora kugendwa n’amato kubera ibyondo n’ibisigazwa by’ikirwa byari byarohamye.

Kandi ni aha hantu ikibazo gikomeye gitangirira:

Niba Atlantis yararohamye koko, iri he?

Kuki nta muntu urabona Atlantis?

Icyo ni kimwe mu bibazo bikomeye byatumye Atlantis ihinduka rimwe mu mayobera azwi cyane mu mateka.

Plato avuga aho yari iri mu buryo rusange, ariko ntabwo yaduhaye ikarita ishobora gutuma abashakashatsi berekana ahantu runaka bati:

“Dore aha ni ho Atlantis yari iri.”

Nta bisigazwa by’umujyi byemejwe n’abahanga nk’ibya Atlantis.

Nta nyandiko yigenga y’Abagereki cyangwa abandi bantu bo muri icyo gihe yemeza ko ubwami nk’ubwo bwabayeho nk’uko Plato yabuvuze.

Kandi hari ikindi kibazo gikomeye kurushaho.

Inkuru ya Atlantis tuyifite ahanini binyuze mu nyandiko za Plato ubwe.

Ese Plato yaba yarahimbye Atlantis?

Abashakashatsi benshi bafata Atlantis nk’inkuru ya filozofiya aho kuyifata nk’amateka yanditse ku kintu cyabayeho.

Impamvu ni uko Plato yari umwanditsi wa filozofiya wakundaga gukoresha inkuru n’ibiganiro kugira ngo asobanure ibitekerezo bye ku butegetsi, imyitwarire n’umuryango.

Mu nkuru ya Atlantis, umujyi ukomeye uragenda ugira ububasha bwinshi, hanyuma ugasenywa.

Ibi bishobora kuba byari uburyo bwo kwerekana ko ububasha n’ubutunzi bidahagije kugira ngo umuryango ukomeze kubaho.

Ariko hari ikindi gitekerezo cyatumye abantu bakomeza gushakisha.

Santorini: igisubizo gishoboka?

Mu nyanja ya Aegean, hafi y’u Bugereki, hari ikirwa kizwi nka Santorini.

Mu bihe bya kera cyane, kari agace k’ibirunga kagize uruhare mu muco wa Minoan.

Hafi y’imyaka 3,500 ishize, ikirunga cya Thera cyaraturitse mu buryo bukomeye cyane. Uko guturika kwahinduye imiterere y’akarere, gutera tsunami kandi bigira ingaruka ku baturage n’ubuhinzi byo muri ako gace.

Ibi byatumye bamwe bibaza niba ibyabaye kuri Santorini n’ahandi muri Aegean bishobora kuba byaratumye havuka inkuru yaje guhinduka Atlantis.

Ariko hari ikintu tugomba kwitondera:

Santorini ntabwo yemejwe nk’ahantu Atlantis yari iri.

Ni hypothesis, cyangwa igitekerezo gishingiye ku kuba hari ibintu bimwe bihura n’inkuru ya Plato.

Ikindi kintu gitangaje: Atlantis ntabwo ari yo yonyine

Inkuru y’umujyi cyangwa umuco ukomeye usenywa n’ibiza ntabwo ari iya Atlantis gusa.

Mu mateka ya Mediterane habayeho imitingito, tsunami, kuruka kw’ibirunga n’ibindi biza byasenye imijyi n’imico.

Ni yo mpamvu abashakashatsi bamwe bibaza niba Plato yarashoboraga kuba yarafashe ibintu byabayeho mu bihe bya kera, akabishyira mu nkuru imwe kugira ngo atange igitekerezo cya filozofiya.

Bityo, ikibazo ntikiba gusa:

“Atlantis yabayeho?”

Ahubwo kiba:

“Ese hari ibintu byabayeho koko byaje guhinduka inkuru ya Atlantis?”

Kuki Atlantis ikomeje gushimisha abantu?

Nubwo hashize imyaka isaga ibihumbi kuva Plato ayivuze, abantu baracyayishakisha.

Impamvu iroroshye: Atlantis ihuza ibintu abantu bakunda mu mateka — umujyi ukomeye, ubutunzi, ubwami, intambara, ibiza n’ibanga ritarabonerwa igisubizo.

Kandi hari ikintu gituma iyi nkuru irushaho kuba idasanzwe.

Plato avuga ko intambara hagati ya Atlantis n’abo yarwanyaga yabaye imyaka 9,000 mbere y’igihe yavugiraga inkuru, nk’uko inkuru ye ibivuga.

Ibyo bituma inkuru iba kure cyane mu mateka, ku buryo kuyihuza n’ibimenyetso bya kera biba ikibazo gikomeye.

None se Atlantis yarabayeho koko?

Kugeza ubu, igisubizo cyizewe ni:

Nta bimenyetso bya siyansi bihagije bihari byemeza ko Atlantis ya Plato yabayeho nk’uko yayisobanuye.

Ariko ibyo ntibivuze ko ibintu byose biri muri iyo nkuru byahimbwe nta shingiro na rimwe.

Ibiza bikomeye byabaye mu bice bya Mediterane, harimo n’iruka rikomeye rya Thera/Santorini, bishobora kuba urugero rw’ibintu by’ukuri byagiye bitera inkuru n’imigani mu bantu bo mu bihe bya kera.

Kugeza ubu, nta muntu ushobora kwerekana munsi y’inyanja akavuga ati:

“Dore Atlantis.”

Kandi ni cyo gituma inkuru yayo ikomeje kubaho.

Kuko ahari ahantu hataravumburwa...

Cyangwa se, ahari nta mujyi wigeze ubaho na gato.

Ahari Atlantis yari umujyi nyawo warohamye.

Ahari yari inkuru yahimbwe na Plato kugira ngo yigishirize abantu ku bubasha n’ubutegetsi.

Cyangwa ahari yari uruvange rw’ibyabayeho koko n’ibitekerezo by’umwanditsi.

Icyo tuzi neza ni uko, nyuma y’imyaka ibihumbi, Atlantis ikomeje kuba rimwe mu mayobera azwi cyane mu mateka y’abantu.

wasoma n'iyi:  Ahantu habayeho mu Mateka y'isi Ariko hazimiye mu buryo butazwi