Mansa Musa, uzwi nk’umwe mu bantu bakomeye kandi bagize ubutunzi bwinshi mu mateka, ni izina rikomeza kumvikana cyane mu mateka ya Afurika. Yabaye umwami w'ubwami bwa Mali mu kinyejana cya 14, ndetse ubuzima bwe n'ubuyobozi bwe byagize uruhare rukomeye ku isi. Ubutunzi bwe bwari bwinshi cyane, ku buryo bugaragaza ko ari we muntu wagize umutungo mwinshi kurusha abandi bose ku isi kugeza magingo aya. Gusobanukirwa n'ubuzima bwe n'ibyo yakoze biduha amahirwe yo kumenya ibihe byiza by'ubukungu bw'Afurika.
Ubuzima bwa Mansa Musa
Mansa Musa yavutse mu mwaka wa 1280, akaba yari umunyamuryango w’umuryango w’Abakeita wari ushinzwe ubuyobozi bwa Mali. Nubwo amateka ye yo mu bwana atagaragaza byinshi, inzira ye y’ubuyobozi niyo yashyizeho iteka ridasanzwe. Mansa Musa ntabwo yari umwana w’ukuri ku butegetsi, ahubwo yari umuvandimwe wa Abubakari II, wari ufite inshingano zo kuba umwami. Ariko, nyuma y’aho Abubakari II agiye mu rugendo rwo kugera ku nyanja y'Abarabu, agapfa cyangwa akabura, Musa ni we waje gukurikira ku butegetsi. Uyu mwanya w’ubuyobozi wagaragaje ko Mali yari itegereje igihe cyiza cyo kuzamuka.
Ubwami bwa Mali
Ubwami bwa Mali bwagize iterambere rikomeye mu gihe cya Mansa Musa. Ubwami bushingiye ku gice kinini cy’Afurika, kuva ku nkombe za Afurika y'Iburengerazuba kugera mu bihugu by'imbere mu gihugu. Ubukungu bwa Mali bwari bushingiye ku gucuruza zahabu n'umunyu, ibintu bibiri by’agaciro mu gihe cya Mansa Musa. Ubwami bwa Mali bwari bufite zahabu nyinshi, ikaba yari iyambere mu bihugu byinshi byo muri Afurika ndetse no mu bihugu by’ibirwa by’Abarabu. Iyi zahabu yageze hanze ya Mali, ndetse ishyigikira cyane umwanya w’ubukungu bwa Mali ku rwego rw’isi.
Urugendo rwa Mansa Musa iMeka
Mu mwaka wa 1324, Mansa Musa yakoze urugendo rwa hajj (urugendo rwo kujya i Meka) rwabaye ikimenyetso mu mateka y’isi. Uru rugendo ntabwo rwari gusa urwa roho, ahubwo rwari n’igikorwa cyo kugaragaza ubutunzi bwe budashira. Yafashe caravan nini, yari igizwe n’abasirikare, abakozi, n’abagaragu benshi ndetse n’udukamyo twatwaye zahabu nyinshi. Aho yanyuze hose, atanga impano ndetse agatanga zahabu ku baturage bo mu mijyi itandukanye. Iyi mitekerereze yo kugabira abantu, cyane cyane i Kayiro, yateje impinduka zikomeye mu bukungu bw’iyo mijyi, ndetse ituma izi ngendo zigaragara mu mateka y'isi nk’ikimenyetso cy’ubutunzi budasanzwe.
Uruhare rwa Mansa Musa ku bucuruzi mpuzamahanga n’ubukungu
Ubutunzi bwa Mansa Musa ntabwo bwari gusa ku nyungu za Mali, ahubwo bwagize uruhare rukomeye ku bukungu bw’isi yose. Ubwami bwa Mali, bushyigikiwe n’ubuyobozi bwa Mansa Musa, bwari bugize umuyoboro ukomeye w’ubucuruzi hagati y’Afurika, Abarabu, ndetse n’Uburayi. Gucuruza zahabu n’umunyu hagati ya Mali n’ibindi bihugu byayoboye Afurika mu gihe cy’ubuyobozi bwa Mansa Musa byafashije ubwiyongere bw’ubucuruzi mpuzamahanga.
Mu gihe cya Mansa Musa, Mali yari ahantu hakomeye ho kubona ibintu by'ingenzi nk'amabuye y'agaciro, imyenda, ndetse n’ibindi bikoresho by'ubuzima. Uruhare rw'ubucuruzi n'ubukungu rwagize ingaruka zikomeye mu buryo abantu batandukanye baganiraga ndetse bagafatanya mu by’ubucuruzi no mu ngendo mpuzamahanga.
Ibikorwa by’umuco n’inyubako
Mansa Musa ntabwo yibanze gusa ku bukungu n’imirimo y’ingabo, ahubwo yashyigikiye kandi ibikorwa by’umuco, uburezi n'ubuhanzi. Yashyigikiye gushyiraho kaminuza ya Sankoré i Timbuktu, yari ahantu hakomeye ho kwiga, gufata ubumenyi, ndetse no gusangiza ubumenyi. Abanyeshuri baturutse mu bice bitandukanye bya Afurika ndetse n'Abarabu baje kwiga i Timbuktu, bikaba byarakoze impinduka zikomeye ku muco wa Afurika n’isi yose.
Musa kandi yashyize imbaraga nyinshi mu kubaka inyubako zidasanzwe, harimo no kubaka umusigiti wa Djinguereber muri Timbuktu. Uyu musigiti ni igihangano cya kera kizwi ku isi hose, kikaba kigifite agaciro kanini mu bihugu by’Afurika ndetse no ku isi.
Urupfu rwa Mansa Musa
Mansa Musa, umwami w'ikirangirire w'Ubwami bwa Mali, yapfuye mu mwaka wa 1337. Ariko, impamvu nyakuri y'urupfu rwe ntabwo izwi neza, kandi nta nyandiko zihamye zigaragaza uko yitabye Imana. Abahanga mu mateka benshi bemeranya ko yapfuye azize impamvu zisanzwe, bishoboka ko ari izo gusaza, kuko yari afite hagati y’imyaka 50 na 60 icyo gihe.
Nyuma y'urupfu rwa Mansa Musa mu 1337, uwamusimbuye yabaye Mansa Magha (rimwe na rimwe byandikwa nka Mansa Mansa Magha). Yari umwe mu bana ba Mansa Musa, ariko ubwami bwe ntabwo bwamamaye nk'ubwa se.
Mansa Magha yamazeho igihe gito, kandi ubuyobozi bwe ntabwo bwagize umumaro cyangwa gukomera nk’ubwa se. Nubwo ubwami bwa Mali bwakomeje kuba bukomeye, bwatangiye kugenda butakaza imbaraga kugeza mu mpera z'ikinyejana cya 14.

Ibitekerezo
Nta gitekerezo kiratangwa kuri iyi nyandiko. ba uwambere gutanga igitekerezo!
Tanga igitekerezo